Przycinanie winogron – kiedy i jak to robić?

Masz winorośl w ogrodzie i boisz się chwycić za sekator? Z tego poradnika dowiesz się, kiedy przycinać winogrona i jak prowadzić krzew w pierwszych latach. Poznasz też najczęstsze błędy przy cięciu i sprawdzone formy prowadzenia winorośli, takie jak sznur Guyota czy sznur Royat.

Kiedy przycinać winogrona?

Termin cięcia winorośli w dużym stopniu decyduje o kondycji krzewu i obfitości owocowania. Winogrona tnie się przede wszystkim w dwóch okresach, kiedy roślina jest w spoczynku. Pierwszy moment to późna jesień po opadnięciu liści, gdy latorośle są już dobrze zdrewniałe. Drugi to przedwiośnie przed ruszeniem wegetacji, kiedy pąki są jeszcze uśpione, a sok nie zaczął intensywnie krążyć.

Dlaczego termin cięcia ma tak duże znaczenie? Zbyt wczesne cięcie jesienne naraża rany na uszkodzenia mrozowe i choroby kory. Z kolei cięcie zbyt późne, gdy winorośl już „płacze”, osłabia krzew, bo wypływający sok wynosi składniki odżywcze. W chłodniejszych rejonach Polski wielu ogrodników wybiera cięcie na przedwiośniu, gdy minie ryzyko silnych mrozów, ale pąki nadal są zamknięte.

Przy doborze terminu trzeba też wziąć pod uwagę mrozoodporność odmiany. Odmiany takie jak popularna Chrupka, o odporności zaledwie do około -21°C, źle znoszą silniejsze zimy. W ich przypadku lepiej wykonać zasadnicze cięcie dopiero wiosną, a na zimę krzew porządnie okryć. Krótko mówiąc, im delikatniejsza odmiana, tym ostrożniej podchodzimy do jesiennego cięcia i zabezpieczania na mróz.

Najbezpieczniej ciąć winorośl wtedy, gdy liście już opadły, łozy zdrewniały, a pąki wciąż są w spoczynku.

Cięcie a okrywanie krzewu na zimę

Wielu początkujących zadaje pytanie, czy krzew lepiej najpierw przyciąć, czy najpierw okryć. Przy odmianach o niskiej mrozoodporności dobrą metodą jest lekkie, wstępne cięcie jesienne, a dopiero po okryciu i przezimowaniu – cięcie zasadnicze na przedwiośniu. Dzięki temu ogranicza się ryzyko przemarznięcia zbyt mocno skróconych pędów.

Przy silnie rosnących i dobrze zimujących odmianach można przyciąć winorośl już jesienią, zwłaszcza gdy krzewy rosną przy murze lub w osłoniętym miejscu. Ważne jest wtedy porządne zabliźnianie ran przez mróz i brak nadmiernej wilgoci wokół przyciętych pędów. W cieplejszych rejonach kraju ogrodnicy często łączą oba terminy – jesienią porządkują krzew, a na wiosnę wykonują precyzyjne cięcie na właściwą liczbę oczek.

Jak prowadzić winorośl w pierwszych latach?

To, co zrobisz z młodą sadzonką w pierwszym i drugim roku, decyduje o całym późniejszym życiu krzewu. Największym błędem jest zostawienie winorośli samopas, bez cięcia albo z cięciem przypadkowym. Wtedy część nadziemna szybko „ucieka” do góry, a system korzeniowy nie nadąża, co osłabia roślinę i sprzyja przemarzaniu.

Prowadzenie winorośli w pierwszym roku

Po posadzeniu młodej winorośli celem jest zbudowanie mocnego, prostego pnia, a nie uzyskanie jak największej ilości zielonych pędów. W pierwszym sezonie wegetacyjnym krzew prowadzi się praktycznie zawsze na jedną, najsilniejszą latorośl, przywiązaną do palika. Wszystkie słabsze pędy usuwa się, aby roślina całą energię skierowała w jeden prosty „kijek”.

W kątach liści na tej głównej latorośli wyrastają tzw. pasierby, czyli pędy boczne. Nie należy ich wyłamywać przy samej nasadzie, bo tworzy to duże rany. Lepszym sposobem jest przycinanie pasierbów nad drugim pąkiem, co ogranicza ich wzrost, ale jednocześnie zostawia trochę liści podtrzymujących fotosyntezę. Pod koniec sierpnia, jeśli latorośl rośnie bardzo silnie, można skrócić jej wierzchołek, aby przyspieszyć drewnienie dolnej części.

Po opadnięciu liści, późną jesienią, pierwszoroczną latorośl przycina się zwykle na 2–4 pąki. Następnie wokół sadzonki usypuje się z ziemi niewielki kopczyk, który chroni dolną część pędów i miejsce szczepienia przed mrozem. Podobnie postępuje się przy sadzeniu jesiennym – młoda winorośl zimuje wtedy w formie niskiego, dobrze zabezpieczonego patyczka.

Drugi rok po posadzeniu

W kolejnym sezonie wegetacyjnym krzew prowadzi się nadal bardzo prosto. Najczęściej zostawia się jedną lub dwie silne latorośle, a resztę usuwa. Zasady postępowania z pasierbami i zbyt długimi wierzchołkami są podobne jak w pierwszym roku – skracamy, zamiast wyłamywać, pilnując, by pędy dobrze drewniały do jesieni.

Na przełomie drugiego i trzeciego roku z pąków, które zostawiliśmy po jesiennym cięciu, wyrastają solidne pędy. To właśnie z nich zaczyna się formowanie przyszłego pnia i ramion krzewu. Jedna z latorośli zwykle staje się pniem, druga może posłużyć jako ramię owocujące lub zostaje usunięta, zależnie od planowanej formy prowadzenia.

Najbardziej istotne w pierwszych dwóch latach jest zachowanie równowagi pomiędzy częścią nadziemną a systemem korzeniowym.

Jak ciąć winorośl na pojedynczy sznur Guyota?

Jedną z najpopularniejszych form prowadzenia jest pojedynczy sznur Guyota. Sprawdza się zarówno w małych ogrodach, jak i przy szpalerach, bo pozwala dobrze nasłonecznić grona i ułatwia cięcie. W tej formie budujemy wyraźny pień oraz jedno poziome ramię owocujące.

Formowanie pnia i ramienia

W drugim lub trzecim roku wybiera się jeden, najgrubszy i najzdrowszy pęd, który stanie się pniem. Drugi, słabszy pęd wycina się przy nasadzie. Pozostawiony pęd skraca się na wysokość, na której ma się zaczynać korona krzewu, czyli pierwsza linia drutów lub górna część palika. Otrzymujemy w ten sposób prosty pień z końcowym fragmentem, który posłuży jako przyszłe ramię owocujące.

Ponad miejscem, gdzie kończy się „goła noga”, zostawia się najczęściej odcinek łozy z 6–12 oczkami. To z nich w kolejnym sezonie wyrosną owocujące latorośle. Tę łoze delikatnie przygina się do poziomu i przywiązuje do konstrukcji, starając się nie łamać zdrewniałego pędu. Im bardziej poziomo poprowadzisz ramię, tym równomierniej latorośle rozłożą się na długości sznura.

Czopek zastępczy

Przy cięciu na sznur Guyota często stosuje się tzw. czopki zastępcze. To krótko przycięte fragmenty łozy, najczęściej na dwa oczka, pozostawione tuż przy pniu. W czasie cięcia wybiera się dwa pędy rosnące blisko pnia. Dolny tnie się właśnie na 2 oczka, tworząc czopek, a górny przycina na długość ramienia i przygina do drutu.

Z czopka zastępczego wyrastają później dwie nowe łozy. Jedna z nich staje się w następnym sezonie kolejnym ramieniem owocującym, a druga znów zostaje skrócona na 2-oczkowy czopek. W ten sposób co roku odnawia się część owocującą krzewu, a pień pozostaje stary i mocny. Zabieg ten dobrze sprawdza się przy odmianach, które słabiej plonują na bardzo starym drewnie.

Guyot bez czopka

Cięcie z użyciem czopka zastępczego bywa dla początkujących zbyt skomplikowane. Można więc zastosować prostszy wariant sznura Guyota – bez czopka. W tym przypadku co roku pozostawia się tylko jedną silną łoze, przygina ją do drutu i na niej prowadzi owocowanie, a resztę pędów wycina przy pniu.

Taką metodę można stosować przez wiele lat, zwłaszcza na silnych odmianach, które szybko regenerują pędy. Z czasem pień grubieje i staje się typowym drewnem wieloletnim, o pomarszczonej korze. Wszystkie zielone przyrosty wyrastające z tego starego drewna usuwa się, bo zwykle nie dają one wartościowych gron, a tylko zagęszczają krzew.

Różne formy prowadzenia, o których mowa w artykule, można porównać w prostej tabeli:

Jak uzyskać formę sznura Royat i Casenave?

W miarę dojrzewania krzewu wielu ogrodników przechodzi z Guyota na inne formy prowadzenia. Dwie z nich to sznur Royat oraz sznur Casenave. Obie wykorzystują stałe, wieloletnie ramię, z którego co roku wybijają nowe pędy owocujące, ale różnią się długością pozostawianych fragmentów łozy.

Sznur Royat

Aby uformować sznur Royat, na wybranym krzewie zostawia się jedno długie, poziome ramię, przywiązane do drutu. Co którąś z rosnących na nim łóz wycina się całkowicie, zwykle te wyrastające zbyt nisko lub zbyt gęsto. Pozostałe skraca się bardzo krótko, właśnie na 2-oczkowe czopki, rozłożone w równych odstępach wzdłuż ramienia.

W kolejnych latach nie skraca się już samego ramienia, tylko co roku odnawia pędy na czopkach – stare łozy wycina się, a z nowych znowu zostawia się krótkie odcinki na dwa oczka. Stałe, coraz grubsze ramię dobrze sprawdza się szczególnie u odmian deserowych o dużych gronach, ponieważ zapewnia silny dopływ wody i składników pokarmowych do owoców.

Sznur Casenave

Sznur Casenave to forma pośrednia między Guyotem a Royatem. Na ramieniu pozostawia się zarówno krótkie czopki na 2 oczka, jak i dłuższe łozy z 5–6 oczkami, przeznaczone bezpośrednio na owocowanie. W następnym sezonie część tych dłuższych łóz zamienia się w nowe ramiona, a z czopków wyrastają kolejne pędy do wykorzystania.

Taka mieszana metoda daje sporą swobodę w regulowaniu obciążenia krzewu plonem. W latach, gdy roślina rośnie bardzo silnie, można zostawić więcej długich łóz. Gdy wzrost słabnie, pozostawia się głównie krótkie czopki, aby nie przeciążać winorośli i pozwolić jej się wzmocnić.

Jak dbać o winorośl po cięciu?

Cięcie to dopiero połowa sukcesu. Równie istotne jest prawidłowe prowadzenie latorośli w sezonie wegetacyjnym, żeby krzew nie zacieniał sam siebie i dobrze doświetlał grona. Wiele zabiegów wykonuje się ręcznie, systematycznie, co kilka tygodni.

Podczas sezonu warto zadbać o kilka stałych czynności pielęgnacyjnych, które uzupełniają zimowe cięcie:

• regularne usuwanie pasierbów poprzez ich skracanie nad drugim pąkiem,
• podwiązywanie latorośli do drutów lub płotu w taki sposób, by tworzyły możliwie równy wachlarz,
• przerzedzanie pędów, które rosną zbyt gęsto i zacieniają środek krzewu,
• delikatne odsłanianie gron z nadmiaru liści, aby owoce mogły lepiej się wybarwiać,
• kontrola długości latorośli przez podcinanie wierzchołków, gdy osiągną górną część rusztowania.

Po cięciu zimowym dobrze jest też przyjrzeć się stanowi pnia i starszych ramion. Pędy o mocno spękanej, uszkodzonej korze warto stopniowo odmładzać, zostawiając młodsze łozy na ich miejsce. W razie silnego przemarznięcia części nadziemnej, dobrze prowadzony system korzeniowy pozwala winorośli odbić z dolnych pąków i z czasem odbudować cały krzew.

Przy słabszej mrozoodporności odmiany trzeba pamiętać o okrywaniu pędów na zimę warstwą ziemi, agrowłókniną lub słomą. Dobrze przycięta, prześwietlona winorośl łatwiej schnie po deszczu, rzadziej choruje i daje bardziej wyrównane, smaczne grona, które bez wstydu można podać prosto z ogrodu.